Hans Jorritsma: succescoach en innovator bij Oranje

Als speler van onder meer Amsterdam en Kampong behoorde Jorritsma niet tot de grote stilisten van zijn generatie. Volgens Tom van ’t Hek, die hem meemaakte als tegenstander, ploeggenoot én later als club- en bondscoach, lag zijn kracht elders. ‘Hij was enorm fit en daarmee zijn tijd vooruit’, zegt Van ’t Hek. ‘Hij was geen natuurtalent, maar moest het hebben van werklust en zijn tactisch vermogen. Als spits wist ik dat ik een lastige middag zou hebben als ik tegen Hans speelde. Hij was een meester in het uitschakelen van spitsen.’  

De eigenschappen die hem als speler kenmerkten - discipline, voorbereiding en oog voor details - vormden later ook de basis van zijn trainerscarrière. 

Voor Taco van den Honert was Jorritsma de man die hem als 21-jarige liet debuteren in Oranje. De voormalig international noemt hem zonder aarzeling de beste coach die hij ooit heeft gehad. ‘Hans had oog voor detail’, zegt Van den Honert. ‘Hij kon acties terughalen waarvan ik dacht dat ik de enige was die zich dat kon herinneren.’ Dat vermogen om situaties haarscherp te analyseren maakte spelers beter, zegt Van den Honert. ‘Hij maakte je beter door specifieke momenten terug te halen en precies aan te geven wat je anders had kunnen doen. Daardoor ging je nadenken over je eigen spel.’ 

Jorritsma hield zijn spelers daarbij voortdurend scherp. Een plaats in Oranje mocht nooit als vanzelfsprekend voelen. ‘Je had altijd het gevoel dat je jezelf opnieuw moest bewijzen’, zegt Van den Honert. ‘Achteraf gezien was dat goed voor mij. Dat prikkelen had ik nodig.’ Ook Van ’t Hek herinnert zich die aanpak. ‘Hij was niet van de abonnementen. Je was nooit zeker van je plek en hij schroomde niet om je te wisselen.’ 

Toen Jorritsma halverwege de jaren tachtig bondscoach werd van de Oranje Heren, verkeerde Nederland niet langer in de top van het internationale hockey. Na de Europese titel van 1983 bleef Oranje een jaar later op de Spelen van Los Angeles (zesde) en op het WK in 1986 (zevende) ver van de medailles verwijderd. Hij besloot de manier van werken fundamenteel te veranderen. Die veranderingen stuitten aanvankelijk op weerstand, maar bleken achteraf een belangrijke stap in de professionalisering van het Nederlandse hockey. 

Videoanalyse was nieuw, extra trainingsuren waren ongebruikelijk en gespecialiseerde begeleiding bestond nauwelijks. ‘We kregen iemand die wedstrijden filmde’, zegt Van ’t Hek. ‘In het begin dachten we: wat moeten we hiermee? Maar Hans wist ons snel te overtuigen. We analyseerden niet alleen de tegenstander, maar ook onszelf.’ 

Ook op het veld ging het roer om. ‘We gingen vaker en intensiever trainen. Ook overdag’, zegt Van den Honert. ‘Spelers werden daarvoor vrijgemaakt. Dat was destijds echt een verandering.’ Daarnaast breidde Jorritsma de begeleiding uit met specialisten, waaronder een keeperstrainer. Zaken die tegenwoordig vanzelfsprekend zijn, waren toen nog uitzonderlijk. ‘Hij bracht taakbewustzijn, een winnaarsmentaliteit en een andere manier van werken’, licht Van ’t Hek toe. 

Jorritsma stond bekend als iemand die bewust afstand hield tot zijn spelers. ‘Het ene moment dacht je dat je een goed gesprek met hem had gehad’, zegt Van den Honert. ‘En op het andere moment had je het gevoel dat je weer helemaal opnieuw moest beginnen.’

Van ’t Hek begrijpt waarom sommige spelers moeite hadden met die stijl. ‘Hij leek stug en onbenaderbaar. Soms werd hij arrogant genoemd. Je had niet makkelijk contact met hem.’ Achter dat gereserveerde uiterlijk zag Van ’t Hek ook een andere kant. ‘Hij was moeilijk voor zichzelf en voor ons, maar als je hem beter leerde kennen, ontdekte je dat hij juist een aimabel en sociaal betrokken mens was.’ 

Ook buiten het veld volgde Jorritsma zijn eigen overtuiging. Tijdens het WK van 1978 in Buenos Aires weigerde hij de zilveren medaille in ontvangst te nemen uit handen van de Argentijnse dictator Jorge Videla. ‘Daar hadden we binnen de ploeg over gesproken’, zegt Van ’t Hek. ‘Iedereen maakte daarin zijn eigen afweging en respecteerde elkaars standpunt.’ Het typeert een eigenschap van Jorritsma die hem zijn hele leven zou kenmerken: onafhankelijk denken en handelen naar eigen overtuiging. 

Onder Jorritsma keerde Nederland terug naar de wereldtop. Oranje won in 1987 de Europese titel, een jaar later olympisch brons en in 1990 de wereldtitel in Lahore. Vier jaar later leidde hij ook Pakistan naar de wereldtitel, ten koste van Nederland. Zijn nalatenschap reikt verder dan de prijzenkast. ‘Hans heeft een slinger gegeven aan de ontwikkeling van het Nederlandse hockey’, zegt Van ’t Hek. ‘Daarna konden anderen daarop voortbouwen.’ 

Zelf bleef Van ’t Hek ook na zijn actieve carrière contact houden met zijn voormalige bondscoach. ‘Toen ik trainer werd, heb ik meerdere keren koffie met hem gedronken om over het vak te praten. Hij was een belangrijke inspiratiebron.’ De oud-speler en zijn voormalige bondscoach werden uiteindelijk vrienden. ‘We waren gelijkwaardiger geworden. Ik heb veel respect voor Hans als mens.’ 

Wie aan Jorritsma denkt, denkt aan successen. Maar zijn grootste erfenis ligt misschien wel in de verandering die hij in gang zette. De videobeelden waar spelers ooit sceptisch naar keken, de extra trainingen waartegen werd opgezien en de professionele begeleiding die destijds uitzonderlijk was, zijn inmiddels vanzelfsprekend geworden. Wat ooit vernieuwend was, werd de norm. Jorritsma gaf het Nederlandse hockey een beslissende duw richting professionalisering. Een ontwikkeling waarvan de sport nog altijd de vruchten plukt.