Geen perfect slot nodig voor Xan de Waard: ‘Het voelt af’

De Waard maakte haar besluit zaterdag wereldkundig via Instagram, twee uur voor de gewonnen thuiswedstrijd van SCHC tegen HGC (4-0). Wat volgde was een stortvloed aan reacties. Op haar telefoon bleven de berichten maar binnenstromen: van teamgenoten en vrienden, van spelers en fans uit alle hoeken van de wereld. ‘Ik kreeg zelfs meteen een aanbod van een club om iets in de coaching te gaan doen’, lacht De Waard. ‘Maar daarover heb ik nog helemaal niet nagedacht. Zoiets staat komend jaar sowieso niet op het programma, want ik wil dan echt even niets in het hockey doen.’

Het naderende afscheid van De Waard, een van de meest bepalende hockeysters van haar generatie, kwam voor velen als een schok. Zelf liep de sierlijke middenvelder al veel langer met de gedachte rond. Het begon bij haar voor het eerst te knagen na de Olympische Spelen van Parijs, in 2024. Ze had met Oranje goud gewonnen, de grootste prijs die er is. Maar nauwelijks bekomen van dat hoogtepunt stond ze alweer op het veld bij SCHC. De trein denderde onverminderd door.

Niet voor niets koos De Waard in november van dat jaar voor een tijdelijke break bij Oranje. Ze wilde nadenken over haar toekomst buiten het hockey en stappen zetten in haar maatschappelijke carrière, waarin ze als sportconsultant aan de slag ging bij Hypercube, een adviesbureau op het gebied van sport en mobiliteit. Die periode leverde haar twee inzichten op: ze kon het hockey nog niet missen, maar ontdekte ook dat tophockey combineren met een baan voor haar geen optie is.

'Ik werkte dagen van acht uur, veertig uur in de week, en daarnaast wilde ik ook nog vijf keer per week sporten', blikt De Waard terug op die periode. 'Dan blijft er gewoon weinig tijd over. Ik heb veel respect voor mensen die dat wel voor elkaar krijgen, zeker in combinatie met hockeyen in de Hoofdklasse. Maar ik merkte dat ik in beide dingen niet honderd procent kon geven. Voor mij is het alles of niks. Het is óf SCHC en Oranje, óf helemaal niks.'

Na het gewonnen EK van 2025 voelde De Waard aan alles dat seizoen 2025-2026 haar laatste als tophockeyster zou worden. ‘Ik heb al een tijdje de sterke behoefte om me door te ontwikkelen op andere vlakken. Ik wil graag iets doen wat me uitdaagt, want eerlijk gezegd verveel ik me een beetje naast het hockeyleven. Maar ik kan het blijkbaar niet allebei tegelijk. Toen wist ik: het WK van 2026 wordt mijn eindstation.’

Die behoefte om haar laatste jaar lichter te beleven, speelde ook mee in haar keuze om dit seizoen de aanvoerdersband bij SCHC neer te leggen. Niet omdat haar rol in het veld veranderde, maar omdat de verantwoordelijkheid buiten het veld te zwaar was gaan wegen. ‘Als aanvoerder nam ik heel veel mee naar huis. Ik voelde me verantwoordelijk voor alles en iedereen, misschien wel té verantwoordelijk. Toen ik wist dat dit mijn laatste jaar zou worden, dacht ik: hoe ga ik het het allerleukst hebben? Zonder band kan ik dingen wat makkelijker loslaten, zonder afstandelijk te worden. Bovendien had ik het gevoel dat andere meiden het aanvoerderschap met meer energie konden invullen. Verder veranderde er niet zo veel, want in het veld doe ik nog steeds precies hetzelfde.'

De Waard stopte afgelopen zomer al met haar baan bij Hypercube. Nog één seizoen wilde ze alles op hockey zetten. Daarna zou het klaar zijn. De optie om alleen bij Oranje te stoppen en nog een paar jaar door te gaan bij SCHC, de club waarvoor ze al elf jaar speelt, is voor haar nooit serieus geweest.

‘Ik denk dat ik me aan mezelf ga ergeren als ik niet meer op het allerhoogste niveau train’, zegt ze. ‘Bij Oranje heb je toch een niveau aangetikt dat je wil blíjven halen. Als het minder zou worden, zou ik dat verschrikkelijk vinden.' En stoppen betekent voor De Waard ook écht stoppen. Op een lager niveau nog blijven ballen in een team met vriendinnen? Uit den boze. ‘Ik denk niet dat dat bij mij zou passen’, zegt ze lachend. ‘Ik zou niet heel erg leuk zijn voor mijn teamgenoten.’

Op fysiek vlak had ze door kunnen gaan, zo benadrukt ze. Al voelt De Waard natuurlijk dat haar lichaam na vijftien seizoenen op het hoogste niveau niet meer hetzelfde reageert als vroeger. 'Ik ben blij dat mijn afscheid niet wordt gedicteerd door mijn lichaam. Als ik nog door zou willen, had dat volgens mij gewoon gekund. Ik heb zelfs het gevoel dat ik sneller ben geworden de afgelopen jaren.'

De aankomende strijd om de wereldtitel in Nederland en België voelt voor De Waard als een perfect eindstation van haar lange hockeyreis, die inmiddels vijftien seizoenen in de Hoofdklasse en dertien jaar in Oranje behelst. Niet alleen voor zichzelf, maar vooral ook voor de mensen om haar heen. In haar Instagrambericht van zaterdag schreef ze dat vrienden en familie er altijd voor haar waren, ook op de momenten dat zij er zelf niet was. Een cryptische zin, die om uitleg vraagt. 'Als topsporter zit je zo vaak in een cocon, bijvoorbeeld richting een Olympische Spelen, dat ik er niet voor hen ben geweest op de manier waarop zij er wel altijd voor mij waren', legt De Waard uit. 

Ze doelt niet alleen op gemiste verjaardagen of vroeg wegmoeten van familiefeestjes, hoewel dat ook speelt. Het gaat dieper. De focus die topsport vraagt, maakt het voor De Waard moeilijk om écht aanwezig te zijn. En anderen moeten altijd rekening houden met haar trainings- en wedstrijdschema. Zo paste haar moeder jarenlang haar werktijden aan om haar op te halen van trainingen in Utrecht toen De Waard als tiener bij Kampong terechtkwam.

'Pas op latere leeftijd dringt het echt tot je door wat anderen voor je doen en laten', beseft De Waard. 'Voor mijn moeder zou het best lekker zijn geweest om ook een keer een avondje op de bank te kunnen zitten na een lange dag werken. Maar dat kon niet. Zij moest mij halen. Het is mooi dat mijn familie en vrienden bij het WK aanwezig kunnen zijn. Ze kunnen ze samen met mij afscheid nemen van het hockey.'

Voordat de strijd om de wereldtitel in Nederland en België in augustus losbarst, wacht deze maand eerst nog de climax in de Tulp Hoofdklasse. Als ongeslagen koploper en winnaar van de reguliere competitie staat SCHC er uitstekend voor met de play-offs in aantocht. De Bilthovense ploeg gaat voor de zevende keer een poging doen die felbegeerde landstitel binnen te halen, de enige prijs die De Waard nog niet won in haar loopbaan. 

Maar wie denkt dat de middenvelder zich blind staart op die ene landstitel, heeft het mis. 'Voor mij is de weg naar succes met een club als SCHC veel waardevoller. Natuurlijk spelen we bij SCHC om te winnen, maar aan vallen en opstaan heb je in mijn ogen meer dan dat je alleen maar wint. We presteren al jaren heel goed. En we laten zien dat we elk seizoen beter worden en verder groeien. Dat is een geweldig mooi proces. Die landstitel komt er hoe dan ook, met of zonder mij.'

Plezier in het spelletje

‘Veel mensen stuurden mij de afgelopen dagen berichten in de trant van: maak het nu ook af!', vervolgt De Waard. 'Misschien is het moeilijk te geloven, maar ik hockey niet om de prijzen. Het gaat mij om het plezier in het spelletje, het sociale aspect van samen sporten met teamgenoten. We doen voor trainingen en wedstrijden vaak het voetbalspelletje one bounce, dat vind ik de allerleukste momenten in een hockeyweek. Het zou prachtig zijn als ik met SCHC nog een landstitel win of met Oranje de wereldtitel pak. Maar ook als dat niet gebeurt, voelt mijn loopbaan voor mij al af.’

Wat De Waard het meest zal missen, zit dus niet in de prijzenkast, maar in de kleine rituelen van de teamsport. Wat ze níét zal missen, is de mentale stand waarin ze al die jaren heeft geleefd. ‘Dat je continu bezig bent met wat het beste is voor jou en voor je team. Dat je jezelf nooit even vrij kunt geven van: nu hoeft het even niet. Zelfs na een verloren partijtje op de training kan ik chagrijnig naar huis gaan. Dat slaat nergens op, maar zo werkt het wel. Ergens ben ik ook wel blij dat dat straks klaar is.’