Aanvallend hockey op de backs, sterk middenveld, Reid als assistent

Het litteken van de pijnlijke ontknoping in Bhubaneswar draagt Seve van Ass acht jaar later nog altijd met zich mee. ‘Hoe langer geleden het inmiddels is, hoe meer het gevoel overheerst dat we een ijzersterk WK hebben gespeeld. Maar die bittere nasmaak van de verloren finale gaat natuurlijk nooit helemaal weg. Al helemaal niet omdat ik zelf een shoot-out miste.’

Slechts één rake shoot-out was de generatie van spelers als Billy Bakker, Robbert Kemperman, Jeroen Hertzberger en Mink van der Weerden verwijderd van eeuwige roem. Maar op pijnlijke wijze bleef de droogte van twintig jaar zonder wereldtitel (1998, Utrecht) en achttien jaar zonder mondiale hoofdprijs (2000, olympisch goud in Sydney) in stand.

Ondanks het zuur van het zilver vormde het WK van 2018 de piek van het tijdperk van Max Caldas bij de Oranjemannen (2014-2021). Na de deceptie van de Olympische Spelen van Rio de Janeiro in 2016, waar Nederland bleef steken op de vierde plaats, sloeg de ploeg een nieuwe weg in. Een weg waarop de ervaren internationals weer opbloeiden en talenten als Thijs van Dam, Thierry Brinkman, Lars Balk en Jonas de Geus steeds meer hun stempel drukten. Het EK-goud van 2017 voor eigen publiek in het Wagener Stadion was het eerste signaal dat de puzzelstukjes langzaam weer op hun plek vielen.

‘Na Rio hebben we keihard gewerkt om met elkaar weer op één lijn te komen, zowel qua mindset als qua tactiek. We hadden weinig blessures en konden daardoor lang met dezelfde groep bouwen richting het WK’, blikt Van Ass terug. Ook de komst van de Australische assistent Graham Reid bleek volgens hem een belangrijke schakel in de wederopbouw van Oranje. ‘We hadden met Graham een hele goede assistent, die erg complementair was aan Max. Daardoor kwam er meer rust in de ploeg.’

Maar de grootste verandering zat volgens de 236-voudig international in het lef waarmee Caldas zijn elftal liet spelen. In India haalde Oranje de handrem eraf en koos het vol voor de aanval.

‘Glenn Schuurman stond linksback en Jonas de Geus rechtsback. Dan heb je aanvallend hockey met power op de flanken staan. Met gasten als Robbert Kemperman, Billy Bakker en Valentin Verga hadden we ook een heel sterk middenveld. Het stond gewoon goed’, zegt Van Ass, die ook zelf in India op het middenveld de touwtjes in handen had in een Oranje dat begon te swingen.

Alles leek in India dan ook op zijn plek te vallen. De doelpuntenmachine van Oranje draaide in de poulefase meteen op volle toeren, met ruime overwinningen op Maleisië (7-0) en Pakistan (5-1). Zelfs de dreun in de poule tegen Duitsland (1-4 verlies), waarin Nederland tien minuten lang de grip verloor, kon het vertrouwen niet breken. De ruggengraat van de ploeg was stevig genoeg om een klap op te vangen.

Een sterk bewijs van de uitstekende vorm waarin Oranje verkeerde, leverde de ploeg in de kwartfinale tegen gastland India. Voor ruim 10.000 uitzinnige en hockeygekke Indiërs legde Nederland het kolkende Kalinga Stadium het zwijgen op, met een overtuigende 2-1 overwinning. ‘Tegen India had het heel chaotisch kunnen worden, met hun technische spelers die uit het niets iets kunnen creëren’, zegt Van Ass. ‘Maar wij hielden de controle en kregen het stadion muisstil.’

Zelfs Australië, jarenlang een angstgegner van Oranje, bleek in de halve finale niet opgewassen tegen het aanvallende geweld van de ploeg van Caldas. ‘Het enige zure was dat we Australië niet in de reguliere speeltijd (2-2) op de knieën kregen en shoot-outs nodig hadden. Maar we waren weer levensgevaarlijk via de backs, creëerden de ene na de andere kans en waren eigenlijk de hele wedstrijd de betere ploeg.’

Maar op het moment suprême stokte de aanvalsmachine van Oranje. De WK-finale tegen België werd geen reclame voor het hockey, maar een schaakpartij waarin beide ploegen elkaar in een houdgreep hielden. Een backhand van spits Mirco Pruyser, net voorlangs, was de enige echte kans van Nederland. Na vier kwarten waarin de wedstrijd volledig op slot zat, stond er een eindstand op het scorebord die in het hockey zelden voorkomt: 0-0.

‘Aan de ene kant eiste de fysieke slijtage zijn tol. Minder dan 24 uur na de halve finale moesten we alweer aantreden voor de strijd om de wereldtitel. Dat was simpelweg te weinig tijd om het lichaam volledig te laten herstellen en opnieuw de maximale energie op de mat te brengen’, zegt Van Ass. ‘Maar daarnaast kroop er ook angst in de wedstrijd. Beide ploegen kenden elkaar door en door en hadden enorm veel respect voor elkaar. De angst om een fout te maken die de wedstrijd zou beslissen, bleek groter dan het lef om risico’s te nemen.’

Toch had Oranje de wereldtitel nog voor het grijpen. Bij een 2-1 voorsprong in de shoot-outs kreeg Van Ass, die tegen Australië zijn poging had verzilverd, de kans om de deur naar het vierde WK-goud wagenwijd open te zetten. Hij liep knap om de Belgische keeper Vincent Vanasch heen, maar pushte vervolgens tegen de zijplank. Thijs van Dam miste daarna eveneens. Oranje kreeg nog één reddingsboei aangereikt, maar toen Jeroen Hertzberger zijn backhand over het doel schoot, barstte het Belgische feest los.

Van Ass: ‘Natuurlijk doet het nog steeds pijn. Dat gaat niet weg. Die gemiste shoot-out blijft een smet op een WK waarop ik voor mijn gevoel heel goed speelde en dat anders echt prachtig was geweest. Aan de andere kant heb ik daarna genoeg gewonnen om het in perspectief te kunnen plaatsen. Ik lig er niet wakker van, maar als ik eraan terugdenk, denk ik nog steeds: ik had hem binnen moeten pushen.’

Extra pijnlijk is dat de belofte van het WK-zilver nooit werd ingelost. De tweede plaats in India leek het begin van een nieuwe gouden periode, maar werd uiteindelijk het laatste mondiale hoogtepunt van het tijdperk-Caldas. De Olympische Spelen van Tokio in 2021 draaiden uit op een enorme teleurstelling. Na een dramatische poulefase vloog Nederland er in de kwartfinale tegen Australië al uit.

‘Na de verloren WK-finale werd het roer omgegooid. Nog steeds vraag ik me af of dat ook was gebeurd als we wereldkampioen waren geworden. Misschien wel, maar mijn gevoel is wel dat we te veel zijn afgeweken van de weg die we hadden ingeslagen’, vindt Van Ass.

‘Glenn en Jonas op de backposities, dat moest opeens anders. Er kwam op het middenveld een extra controleur bij en er werden veel nieuwe spelers getest. Dat is helemaal prima, ik ben heel erg voor verjongen, maar je moet ook kijken: wat is mijn basis als team? Die basis werd steeds meer aangepast. Daardoor ontstond onrust en dat kwam het niveau en de resultaten niet ten goede. Het WK in India was onder Max de piek. Iedereen heeft kunnen zien dat het daarna nooit meer hetzelfde is geweest als in 2018.’

De wedstrijden van Oranje tijdens het WK 2018

Groepsfase
Nederland - Maleise 7-0
Nederland - Duitsland 1-4
Nederland – Pakistan 5-1

Tweede ronde
Nederland – Canada 5-0

Kwartfinale
Nederland – India 2-1

Halve finale
Nederland - Australië 2-2*
* winst na shoot-outs

Finale
Nederland – België 0-0*
* verlies na shoot-outs

Selectie Oranje Pirmin Blaak, Sam van der Ven; Jeroen Hertzberger, Lars Balk, Thijs van Dam, Jonas de Geus, Jorrit Croon, Billy Bakker, Seve van Ass, Valentin Verga, Glenn Schuurman, Sander de Wijn, Sander Baart, Robbert Kemperman, Mirco Pruyser, Bob de Voogd, Thierry Brinkman, Mink van der Weerden, Joep de Mol.
Bondscoach Max Caldas