Caldas terug met Spanje: ‘Was cynisch, maar ben wakker geschud’

De vraag wat Spanje hem heeft gebracht, raakt Max Caldas onverwacht. De bondscoach van Spanje valt stil. Zijn ogen worden vochtig. Met de trainingshanddoek die nog over zijn schouder hangt, dept hij zijn ogen droog.

‘Sorry’, zegt hij. ‘Dit is een goede vraag.’ Ook Caldas lijkt verrast door zijn emoties. Na een nieuwe stilte, zegt hij: ‘Spanje heeft veel met mij gedaan. Ik was mezelf een beetje kwijt. De laatste jaren hier in Nederland was ik compromissen met mezelf aan het sluiten over hoe ik mijn werk moest doen.’

Met de afstand van vijf jaar kijkt hij anders naar zijn laatste periode bij de mannen van Oranje. ‘Dan plaats je je eigen werk in perspectief. Je kijkt in de spiegel en denkt: dat was niet zo handig, en dat was best oké.’

Hij is over zijn laatste Nederlandse jaren kritisch op zichzelf. ‘Ik was vrij cynisch geworden als persoon. Dat heeft impact op hoe je als leidinggevende mensen leidt.’

In zijn laatste jaren in Nederland sprak Caldas daarover met zijn psycholoog Lotte. Ze wandelden regelmatig door het Vondelpark. Haar boodschap bleef hetzelfde. ‘Ze zei steeds tegen me: je moet uit je hoofd. Je moet met je hart en je buik kiezen.’

Hij vervolgt: ‘Ik heb die laatste jaren misschien veel te veel dingen overwogen, heroverwogen, bedacht en herbedacht. Ik heb veel minder naar mezelf geluisterd.’

Het is Caldas ten voeten uit. Tenminste, als hij zich op zijn gemak voelt. Dan stelt hij zich kwetsbaar op en spreekt hij rustig, en vanuit zijn gevoel. Is hij heel anders dan de emotionele coach, die nors over kan komen. Caldas is het type ruwe bolster, blanke pit. De periode heeft hem in positieve zin gevormd. ‘De Spaanse jongens hebben mij wakker geschud door mij weer de liefde te laten ervaren voor wat ik doe. Ze hebben me ook laten zien dat ik niet zo slecht ben als ik dacht dat ik was.’

Aan de vooravond van de halve finale op het WK is Caldas relaxed. Op deze vroege ochtend heeft hij er al een uur sporten op zitten. Zoals bijna elke dag. De coach zit in zijn sportkleren in de lobby van het spelershotel. Voor hem staat zijn yerba mate. Regelmatig lurkt hij aan zijn bombilla, het metalen rietje met een ingebouwde zeef aan de onderkant waarmee de kruideninfusie wordt gedronken. Mate komt oorspronkelijk uit Zuid-Amerika, onder meer uit zijn geboorteland Argentinië, en is door de grote Zuid-Amerikaanse gemeenschap en bekende voetballers inmiddels ook immens populair in Spanje.

Daar woont Caldas nu dus vijf jaar. Al voor de Olympische Spelen van Tokio accepteerde Caldas een baan als bondscoach van de Redsticks. Na het teleurstellend verlopen toernooi - uitschakeling in de kwartfinales - voor de Oranje Heren vertrok hij. Niet alleen Caldas zelf moest daarvoor een nieuw leven beginnen. Zijn vrouw Daphne en hun vier kinderen Emma, Tygo, Ben en Sofia verhuisden mee.

Over hen maakte hij zich zorgen. Zelf had hij vanaf dag één een nieuw project. ‘Ik moest naar mijn werk. Een nieuw systeem bouwen, een nieuwe structuur binnen de bond neerzetten.’ De kinderen gingen naar school. Daphne bleef eerst op afstand werken voor haar Nederlandse werkgever. ‘Dat was voor mij het meest tricky scenario. Ik dacht vooral: hoe gaat zíj dit ervaren? Maar binnen twee weken ging ze met andere moeders van de club al uit. Dat zat dus wel goed.'

En dan waren er de kinderen. Caldas herinnert zich hun eerste schooldag nog goed. Hij en Daphne brachten ze weg en zagen hoe ze het schoolgebouw binnenliepen. De kinderen waren allemaal in Nederland geboren. Ineens moesten ze zich zien te redden in het Spaans én Catalaans. Op weg naar huis brak hij. ‘Ik heb de hele weg gehuild. Dacht: Jezus, wat ben ik een slecht vader, wat heb ik mijn kinderen aangedaan?’

Een paar uur later haalden ze de kinderen op. Die waren laaiend enthousiast. Met handen en voeten en door met hun klasgenoten te sporten, hadden ze zich prima gered. Caldas glimlacht. ‘Ze doen het alle vier heel goed. Net als mijn vrouw. Ik zie het nu als een gigantisch mooi avontuur voor de familie. Iedereen is twee talen, Spaans en Catalaans, rijker.’

De taalverhouding thuis is in de loop van de jaren zelfs omgedraaid. Caldas sprak vanaf hun geboorte Spaans tegen zijn kinderen, maar kreeg in Nederland steevast antwoord in het Nederlands. ‘Ze antwoorden nu automatisch in het Spaans. Ik moet ze dwingen om Nederlands te praten. Ik wil dat ze verbonden blijven met hun geboorteland.’

Taal brengt het gesprek bij voetbal. Xavi Hernández bevindt zich als nieuwe bondscoach van het Nederlands voetbalelftal in een situatie die Caldas maar al te goed kent: als buitenlandse coach werken in Nederland. 

Caldas, die overigens al vele jaren een Nederlands paspoort heeft, benadrukt dat hij zich niet met Xavi wil bemoeien. ‘Hij moet natuurlijk zijn eigen keuzes maken.’ Maar als ervaringsdeskundige heeft hij wel een advies: leer Nederlands. ‘Dat Nederlanders goed Engels spreken, doet daar volgens hem niets aan af. Bepaalde nadruk op een woord, een zin, een gesprek, jezelf écht goed kunnen uiten: dat gaat voor een Nederlander beter in het Nederlands dan in het Engels.’

Voor Caldas draait taal vooral om vertrouwen. ‘Om dat te winnen en op te bouwen, denk ik dat taal een van de grootste pluspunten is die er zijn.‘Als je voorbij het moment komt dat je bang bent dat mensen je uitlachen om je uitspraak, vinden ze het geweldig. Ze gaan je als een van hen beschouwen.’

Vijf jaar Spanje heeft Caldas ook geleerd hoe verschillend de beide hockeylanden zijn. ‘Nederland is een land van clubs, maar vooral ook van evenementen. Iedereen kleedt zich in oranje, feest, biertje erbij en we gaan los. Spanje is echt een land van clubs: ik ben van míjn club. Als mijn club daar niet speelt, kom ik niet kijken.’

Ook de spelers verschillen. ‘De Spaanse hockeyer is: ik aan de bal. De Nederlandse hockeyer is veel meer: ik in die omgeving.’

Caldas zag bij zijn komst genoeg onderdelen die beter konden, maar wilde Spanje vooral niet vernederlandsen. ‘We moesten niet te veel kijken naar wat we niet hebben, maar beter maken wat we wél hebben.’

Zes tot acht ervaren internationals stopten rond zijn komst. Bij zijn eerste bezoeken aan de Spaanse clubs – waarvoor hij heel Spanje doorreisde - proefde Caldas vooral zorgen. ‘Er heerste een soort begrafenisstemming. Jezus, wat gaat er nu gebeuren? Deze acht gaan stoppen. Oh my god, reageerde bijna iedereen.’

Zelf zag hij kansen. Door zijn jaren bij Oranje kende hij veel jonge Spaanse spelers al van internationale jeugdtoernooien. ‘Ik zag het talent, de mogelijkheden. Ik zei: maak je niet druk. Het komt goed.’

Vijf jaar later staat Spanje voor het eerst sinds 2006 weer in de halve finale van het WK. Dat is een groot ding in Spanje. Daar gingen een vierde plaats op de Olympische Spelen in Parijs, een derde plaats in de Pro League en brons op het EK in 2025 aan vooraf. Toch vindt Caldas dat zijn ploeg nog altijd niet overal op waarde wordt geschat. ‘Ik vind nog steeds dat wij ondergewaardeerd zijn. Terwijl ik altijd het gevoel heb gehad dat wij als land veel meer konden dan we deden. Spanje is een echt hockeyland, met een rijke traditie.’

Tegelijk vindt hij het te vroeg om Spanje definitief bij de gevestigde wereldtop te scharen. ‘We zijn nog steeds de nieuwelingen. Wij moeten onszelf toernooi na toernooi de kans geven om dit soort wedstrijden te spelen. Finales spelen, moet je ervaren.’

Vrijdag volgt de volgende kans. Uitgerekend tegen Nederland.

Speciale gevoelens heeft hij niet bij de halve finale, omdat hij tegen Oranje moet. ‘Het is gewoon een wedstrijd. Is het voor mij ook altijd geweest.’ Dat wil niet zeggen dat zijn gevoel voor de mensen met wie hij bij Oranje werkte, is verdwenen. ‘Ik gun de Nederlandse boys het beste. Altijd. Ik hou alleen nog meer van mijn eigen spelers…’